|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.178. अध्यायः 178
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति इतरनिपेधपूर्वकं प्रज्ञायाः सुखसाधनतायां प्रमाणतया सृगालकाश्यपसंवादानुवादः॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
युधिष्ठिर उवाच। 12-178-0x(5904)(72130)
बान्धवाः कर्म वित्तं वा प्रज्ञा वेह पितामह।
नरस्य का प्रतिष्ठा स्यादेतत्पृष्टो वदस्व मे॥ 12-178-1(72131)
भीष्म उवाच। 12-178-2x(5905)
प्रज्ञा प्रतिष्ठा भूतानां प्रज्ञा लाभः परो मतः।
प्रज्ञा निःश्रेयसी लोके प्रज्ञा स्वर्गो मतः सताम्॥ 12-178-2(72132)
प्रज्ञया प्रापितार्थो हि बलिरैश्वर्यसंक्षये।
प्रह्लादो नमुचिर्मङ्किस्तस्याः किं विद्यते परम्॥ 12-178-3(72133)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
इन्द्रकाश्यपसंवादं तन्निबोध युधिष्ठिर॥ 12-178-4(72134)
वैश्यः कश्चिदृषिसुतं काश्यपं संशितव्रतम्।
रथेन पातयामास श्रीमान्दृप्तस्तपस्विनम्॥ 12-178-5(72135)
आर्तः स पतितः क्रुद्धस्त्यक्त्वाऽऽत्मानमथाब्रवीत्।
मरिष्याम्यधनस्येह जीवितार्थो न विद्यते॥ 12-178-6(72136)
तथा मुमूर्षमासीनमकूजन्तमचेतसम्।
इन्द्रः सृगालरूपेण बभाषे क्षुब्धमानसम्॥ 12-178-7(72137)
मनुष्ययोनिमिच्छन्ति सर्वभूतानि सर्वशः।
मनुष्यत्वे च विप्रत्वं सर्व एवाभिनन्दति॥ 12-178-8(72138)
मनुष्यो ब्राह्मणश्चासि श्रोत्रियश्चासि काश्यप।
सुदुर्लभमवाप्यैतन्न दोषान्मर्तुमर्हसि॥ 12-178-9(72139)
सर्वे लाभाः साभिमाना इति सत्यवती श्रुतिः।
संतोषणीयरूपोऽसि लोभाद्यदभिमन्यसे॥ 12-178-10(72140)
अहो सिद्धार्थता तेषां येषां सन्तीह पाणयः।
[अतीव स्पृहये तेषां येषां सन्तीह पाणयः॥] 12-178-11(72141)
पाणिमद्भ्यः स्पृहाऽस्माकं यथा तव धनस्य वै।
न पाणिलाभादधिको लाभः कश्चन विद्यते॥ 12-178-12(72142)
अपाणित्वाद्वयं ब्रह्मन्कण्टकं नोद्धरामहे।
जन्तूनुच्चावचानङ्गे दशतो न कषाम वा॥ 12-178-13(72143)
अथ येषां पुनः पाणी देवदत्तौ दशाङ्गुली।
उद्धरन्ति कृमीनङ्गाद्दशतो निकषन्ति च॥ 12-178-14(72144)
वर्षाहिमातपानां च परित्राणानि कुर्वते।
चेलमन्नं सुखं शय्यां निवातं चोपभुञ्जते॥ 12-178-15(72145)
अधिष्ठाय च गां लोके भुञ्जते वाहयन्ति च।
उपायैर्बहुभिश्चैव वश्यानात्मनि कुर्वते॥ 12-178-16(72146)
ये खल्वजिह्वाः कृपणा अल्पप्राणा अपाणयः।
सहन्ते तानि दुःखानि दिष्ट्या त्वं न तथा मुने॥ 12-178-17(72147)
दिष्ट्या त्वं न शृगालो वै न कृमिर्न च मूषकः।
न सर्पो न च मण्डूको न चान्यः पापयोनिजः॥ 12-178-18(72148)
एतावताऽपि लाभेन तोष्टुमर्हसि काश्यप।
किं पुनर्योसि सत्वानां सर्वेषां ब्राह्मणोत्तमः॥ 12-178-19(72149)
इमे मां कृमयोऽदन्ति येषामुद्धरणाय वै।
नास्ति शक्तिरपाणित्वात्पश्यावस्थामिमां मम॥ 12-178-20(72150)
अकार्यमिति चैवेमं नात्मानं संत्यजाम्यहम्।
नातः पापीयसीं योनिं पतेयमपरामिति॥ 12-178-21(72151)
मध्ये वै पापयोनीनां सृगालीयामहं गतः।
पापीयस्यो बहुतरा इतोऽन्याः पापयोनयः॥ 12-178-22(72152)
जात्यैवैके सुखितराः सन्त्यन्ये भृशदुःखिताः।
नैकान्तं सुखमेवेह क्वचित्पश्यामि कस्यचित्॥ 12-178-23(72153)
मनुष्या ह्याढ्यतां प्राप्य राज्यमिच्छन्त्यनन्तरम्।
राज्याद्देवत्वमिच्छन्ति देवत्वादिन्द्रतामपि॥ 12-178-24(72154)
भवेस्त्वं यद्यपि त्वाढ्यो न राजा न च दैवतम्।
देवत्वं प्राप्य चेन्द्रत्वं नैव तुष्येस्तथा सति॥ 12-178-25(72155)
न तृप्तिः प्रियलाभेऽस्ति तृष्णा नाद्भिः प्रशाम्यति।
संप्रज्वलति सा भूयः समिद्भिरिव पावकः॥ 12-178-26(72156)
अस्त्येव त्वयि शोकोऽपि हर्षश्चापि तथा त्वयि।
सुखदुःखे तथा चोभे तत्र का परिदेवना॥ 12-178-27(72157)
परिच्छिद्यैव कामानां सर्वेषां चैव कर्मणाम्।
मूलं बुद्धीन्द्रियग्रामं शकुन्तानिव पञ्जरे॥ 12-178-28(72158)
न द्वितीयस्य शिरसश्छेदनं विद्यते क्वचित्।
न च पाणेस्तृतीयस्य यन्नास्ति न ततो भयम्॥ 12-178-29(72159)
न खल्वप्यरसज्ञस्य कामः क्वचन जायते।
संस्पर्शाद्दर्शनाद्वापि श्रवणाद्वापि जायते॥ 12-178-30(72160)
न त्वं स्मरसि वारुण्या लट्वाकानां च पक्षिणाम्।
ताभ्यां चाभ्यधिको भक्ष्यो न कश्चिद्विद्यते क्वचित्॥ 12-178-31(72161)
यानि चान्यानि भूतेषु भक्ष्यभोज्यानि काश्यप।
येषामभुक्तपूर्वाणि तेषामस्मृतिरेव ते॥ 12-178-32(72162)
अप्राशनमसंस्पर्शमसंदर्शनमेव च।
पुरुषस्यैष नियमो मन्ये श्रेयो न संशयः॥ 12-178-33(72163)
पाणिमन्तो बलवन्तो धनवन्तो न संशयः।
मनुष्या मानुषैरेव दासत्वमुपपादिताः॥ 12-178-34(72164)
वधबन्धपरिक्लेशैः क्लिश्यन्ते च पुनः पुनः।
ते खल्वपि रमन्ते च मोदन्ते च हसन्ति च॥ 12-178-35(72165)
अपरे बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः।
जुगुप्सितां च कृपणां पापवृत्तिमुपासते॥ 12-178-36(72166)
उत्सहन्ते च ते वृत्तिमन्यामप्युपसेवितुम्।
स्वकर्मणा तु नियतं भवितव्यं तु तत्तथा॥ 12-178-37(72167)
न पुल्कसो न चण्डाल आत्मानं त्यक्तुमिच्छति।
तया तुष्टः स्वया योन्या मायां पश्यस्व यादृशीम्॥ 12-178-38(72168)
दृष्ट्वा कुणीन्पक्षहतान्मनुष्यानामयाविनः।
सुसंपूर्णः स्वया योन्या लब्धलाभोसि काश्यप॥ 12-178-39(72169)
यदि ब्राह्मणदेहस्ते निरातङ्को निरामयः।
अङ्गानि च समग्राणि न च लोकेषु धिक्कृतः॥ 12-178-40(72170)
न केनचित्प्रवादेन सत्येनैवापहारिणा।
धर्मायोत्तिष्ठ विप्रर्षे नात्मानं त्यक्तुमर्हसि॥ 12-178-41(72171)
यदि ब्रह्मञ्शृणोष्येतच्छ्रद्दधासि च मे वचः।
वेदोक्तस्यैव धर्मस्य फलं मुख्यमवाप्स्यसि॥ 12-178-42(72172)
स्वाध्यायमग्निसंस्कारमप्रमत्तोऽनुपालय।
सत्यं दमं च दानं च स्पर्धिष्ठा मा च केनचित्॥ 12-178-43(72173)
ये केचन स्वध्ययनाः प्राप्ता यजनयाजनम्।
कथं ते चानुशोचेयुर्ध्यायेयुर्वाऽप्यशोभनम्॥ 12-178-44(72174)
इच्छन्तस्ते विहाराय सुखं महदवाप्नुयुः।
येऽनुजाताः सुनक्षत्रे सुतिथौ सुमुहूर्तके।
यज्ञदानप्रजेहायां यतन्ते शक्तिपूर्वकम्॥ 12-178-45(72175)
नक्षत्रेष्वासुरेष्वन्ये दुस्तिथौ दुर्मुहूर्तजाः।
सम्पतन्त्यासुरीं योनिं यज्ञप्रसववर्जिताः॥ 12-178-46(72176)
अहमासं पण्डितको हैतुको वेदनिन्दकः।
आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थिकाम्॥ 12-178-47(72177)
हेतुवादान्प्रवदिता वक्ता संसत्सु हेतुमत्।
आक्रोष्टा चातिवक्ता च ब्रह्मवाक्येषु च द्विजान्॥ 12-178-48(72178)
नास्तिकः सर्वशङ्की च मूर्खः पण्डितमानिकः।
तस्येयं फलनिर्वृत्तिः सृगालत्वं मम द्विज॥ 12-178-49(72179)
अपि जातु तथा तत्स्यादहोरात्रशतैरपि।
यदहं मानुषीं योनिं सृगालः प्राप्नुयां पुनः॥ 12-178-50(72180)
संतुष्टश्चाप्रमत्तश्च यज्ञदानतपोरतः।
ज्ञेयं ज्ञाता भवेयं वै वर्ज्यं वर्जयिता तथा॥ 12-178-51(72181)
भीष्म उवाच। 12-178-52x(5906)
ततः स मुनिरुत्थाय काश्यपस्तमुवाच ह।
अहो बतामि कुशलो बुद्धिमांश्चेति विस्मितः॥ 12-178-52(72182)
समवैक्षत तं विप्रो ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा।
ददर्श चैनं देवानां देवमिन्द्रं शचीपतिम्॥ 12-178-53(72183)
ततः संपूजयामास काश्यपो हरिवाहनम्।
अनुज्ञातस्तु तेनाथ प्रविवेश स्वमालयम्॥ ॥ 12-178-54(72184)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि अष्टसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः॥ 178॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-178-5 रथेन रथघातेन। वैश्यः कश्चिदृषिं दान्तं इति ट. पाठः॥ 12-178-6 आत्मानं धैर्यं त्यक्त्वा॥ 12-178-7 अकूजन्तं मूर्च्छया निःशब्दम्॥ 12-178-9 श्रोत्रियोऽधीतदेवः। दोषात् मौढ्यात्॥ 12-178-10 यत्संतोषणीयं रूपं त्वं स्वस्याऽभिमन्यसेऽवमन्यसे॥ 12-178-13 न कषाम न नाशयाम्। 12-178-14 निकषन्ति कण्डूयनेन॥ 12-178-16 अधिष्ठायाध्यास्य। गां पृथिवीम्। बलीवर्दादि वा। आत्मनि आत्मभोगनिमित्तम्॥ 12-178-17 अल्पप्राणा अल्पबलाः॥ 12-178-20 अदन्ति दशन्ति॥ 12-178-23 एके देवाद्याः। अन्ये पश्वाद्याः॥ 12-178-25 यदि कदाचिद्भवेस्तथापि न तुष्येरिति योज्यम्॥ 12-178-28 कामादीनां मूलं बुद्धीन्द्रियग्रामं शकुन्तानिव शरीरपञ्चरे परिच्छिद्य निरुध्य स्थितस्य भयं नास्तीत्युत्तरेण संबन्धः॥ 12-178-31 वारुण्या मद्यस्य लट्वाख्यपक्षिमासस्य च। कर्मणि षष्ठ्यौ। त्वं न स्मरसि ब्राह्मणत्वेन तव तद्रसग्रहाभावात्॥ 12-178-32 येषां यान्यभुक्तपूर्वाणि॥ 12-178-38 असंतुष्टः स्वया वृत्त्या मायां प्रेक्षस्व यादृशीन्। इति ट.ड.थ. पाठः॥ 12-178-39 पक्षहतानर्धाङ्गवातादिना नष्टान्। आमयाविनोरोगाक्रान्तान्॥ 12-178-41 प्रवादेन कलङ्केन। अपहारिणा जाविभ्रंशकरेण॥ 12-178-45 विहाराय यथोचितेन यज्ञादिना विहर्तुम्॥ 12-178-48 पण्डितकः कुत्सितः पण्डितः हेतुमदेव वक्ता न श्रुतिमत्। आक्रोष्टापरुषवाक्॥ 12-178-49 सर्वशङ्की स्वर्गादृष्टादिसद्भावेऽपि शङ्कावान्॥ 12-178-54 हरिवाहनमिन्द्रम्॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|